Diyarbakır, etin ve süt ürünlerinin vazgeçilmez olduğu bir mutfak kültürüne sahip. Ancak bu güçlü geleneğin içinde, sekiz yıldır tamamen farklı bir yaşam biçimini benimseyen biri var: Elida Zerri. 7 ile 9 yaşlarındaki iki çocuğuyla birlikte vegan bir hayat süren Zerri, bu kararını hayvan hakları, çevre bilinci ve etik değerler üzerine inşa etmiş.

Zerri’nin bu dönüşüm yolculuğu, Tom Regan’ın Kafesler Boşalsın kitabı, Earthlings belgeseli ve hayvan hakları aktivisti Gary Yourofsky’nin 2010’daki konferansıyla başlamış. Ancak bu karar, onun için kolay olmamış. Ailesi ve çevresi başlangıçta bu durumu delilik, hastalık ya da geçici bir heves olarak değerlendirmiş. Özellikle eşi, veganlık fikrine en başta büyük bir şüpheyle yaklaşmış. Ancak zamanla Zerri’nin kararlı duruşu, ona yöneltilen eleştirilerin azalmasını ve ailesinin de bu yaşam tarzına alışmasını sağlamış.

Zerri, genç yaşlarında insanların bir tercih nedeniyle değil, “alerji” gibi bir zorunluluktan kaynaklı vegan olduğunu düşünüyormuş. “Et yememenin ahlaki boyutu aklıma gelmiyordu, gelemezdi zaten. Biz o şekilde büyütülmedik,” diyor Zerri.

Zerri, kebaplarıyla ve ciğeriyle ünlü Diyarbakır gibi bir şehirde vegan olmanın zorluklarını, bu süreçte nasıl tepkiler aldığını ve zaman içinde yaşadığı değişimi anlatıyor. Etsiz beslenmenin bugüne kadar garipsendiği bir yörede insanların bakış açılarını biraz olsun değiştirmiş olmaktan memnuniyet duyuyor: “Dalga geçenler, benim hasta olduğumu, delirdiğimi düşünenler, şu an onlara gittiğimde bana vegan yemekler, pastalar, kekler yapıyorlar. Artık saygı duyuyorlar.”

 


Bu haber Birleşik Krallık Ankara Büyükelçiliği İkili İşbirliği Programı desteğiyle yürütülen program kapsamında yayınlanmıştır. İçeriği P24’ün sorumluluğundadır. Birleşik Krallık Büyükelçiliği içerikten sorumlu tutulamaz.

Antalya’nın Finike ilçesine bağlı Kızılcık yaylasında yaşayan Aysin ve Ali Ulvi Büyüknohutçu, evlerinin yakınlarındaki taş ve mermer ocaklarının faaliyetlerini sürdürebilmeleri amacıyla sedir ormanlarının kesilmesine karşı çıkıyordu. Doğayı savundukları, ormanların talan edilmesini önlemeye çalıştıkları için 9 Mayıs 2017 günü evlerinde öldürüldü. Cinayeti işleyen Ali Yamuç bir gün sonra tutuklandı, ancak cinayetten birkaç ay sonra, 20 Eylül 2017’de cezaevinde intihar etti. Cinayeti azmettirenler ise aradan geçen beş yılda hâlâ adalet önüne çıkarılmadı.

Dava şu anda Yargıtay aşamasında. Gezegen’e konuşan Aysin ve Ali Ulvi Büyüknohutçu’nun kızları Emine Büyüknohutçu, yürütülen hukuki süreçte cinayetin üstünün örtülmeye çalışıldığını söylüyor. Ancak her şeye rağmen pes etmeyeceklerini de sözlerine ekliyor: “Üstü örtülmeye çalışıldıkça biz dosyayı daha da derinleştirdik. Bunun yorucu ve uzun bir süreç olduğunun farkındayız. Elimizdeki çok ağır bir dosya ama hiç yılmadık, yorulmadık ve bırakmayacağız da.”

“Bu dosyada karartılan deliller ve birçok çelişki var.”

Büyüknohutçu ailesinin avukatı Tuncay Koç, cinayetin ardında azmettirici olduğu düşüncesinden hareketle soruşturmanın derinleştirilmesi talebiyle Finike Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurmuş, fakat savcılıktan kovuşturmaya yer olmadığı cevabını almıştı. Elmalı Sulh Ceza Mahkemesi’ne yaptıkları itiraz da reddedilmişti. Emine Büyüknohutçu şimdi ise cinayetin araştırılmasındaki ve delillerin incelenmesindeki eksiklikler nedeniyle, Anayasa Mahkemesi’ne adil yargılanma ilkesinin ihlali gerekçesiyle başvuruda bulunmaya hazırlandıklarını belirtiyor. Siyasetçilerden de anma ve açıklamalarına gösterdikleri desteğin ötesine geçerek, başvurularının yüksek yargı tarafından titizlikle değerlendirilmesinin takipçisi olmalarını talep ediyor. “Bu dosyada karartılan deliller ve birçok çelişki var. Konunun çözümü sevenlerinin, dostlarının, ekoloji hareketlerinin ötesinde” diyor Büyüknohutçu Gezegen’e yaptığı açıklamada. “Bu davanın ilerlemesini sağlayacak sözü geçen, sözü dinlenen her kimse; siyasi partilerden, milletvekillerinden bıkmadan, yılmadan bizimle olacak herkese kapımız açık ve bekliyoruz. Buradan açık çağrımız olsun.”

“Davayı herkes için kazanmamız gerekiyor”

Emine Büyüknohutçu hukuki sürecin hâlâ sürüyor olmasından dolayı cinayetle ilgili kamuoyuna açıklayamadığı birçok ayrıntı olduğunun altını çiziyor. Ancak davanın yalnızca ailesi açısından değil, Türkiye’de doğanın korunmasını savunan herkes için önemini de vurguluyor. “Anne ve babamızın katledilmelerinden önce aylarca aldıkları tehdit telefonları, cinayetten iki gün önce gece (saat) 03.00 sularında evimizin hemen yanında bir orman yangınının çıkması anne ve babamıza susun ihtarıydı. İki sonra işlenen cinayet Türkiye’deki bütün yaşam alanı savunucularına, kadınlara, hayvanlara, çocuklara, hakkını arayan herkese açık seçik susun ihtarıydı,” diyor. “Bu dosyanın ilerlemesi gerekiyor, bu davayı adalet için, herkes için kazanmamız gerekiyor. Bu dosya kazanılırsa bu ülkedeki hak arayışında bir adım öteye gidilmiş olunacak diye düşünüyorum. İnsanlar ellerini kollarını sallaya sallaya birilerini tehdit edemeyecek ve öldüremeyecekler. Öldürememeliler. Dolayısıyla sesimizi yükseltmemiz gerekiyor.”

Davada ortaya çıkan önemli delillerden biri Ali Yamuç’un eşi Fatma Yamuç’a intihar öncesinde gönderdiği bir mektuptu. Bahçeci Mermer şirketinin sahibi Necmi Bahçeci’ye yönelik yazılan mektupta “anlaşıp konuştuğumuz gibi eğer 10 gün içerisinde 100 bin TL’yi eşim olan (Fatma Yamuç’a) vermezseniz Ali Ulvi Büyüknohutçu cinayetinden sizler de benim kadar sorumlu olursunuz” ifadeleri yer alıyordu. Ancak Ali Yamuç daha sonra itiraflarını yalanladı. Savcılık ise tüm bu gelişmelere karşın “mermer ocağı işletmelerinin ekonomik gelirinin belirli bir seviyede olduğunu” belirterek cinayetin arkasında azmettiren kişi ya da kişilerin olmadığını savundu.

“Kasten öldürme” ve “birden fazla kişiye karşı gece vakti, konutta silahlı yağma” suçlamalarıyla yargılanan Ali Yamuç’un eşi Fatma Yamuç, üçüncü duruşmada beraat etti. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 4’üncü Dairesi, Büyüknohutçu ailesinin istinaf talebini reddederek, Yamuç hakkındaki beraat kararını onadı. Büyüknohutçu ailesi de Yargıtay’a temyiz dilekçesi sunarak kararın bozulmasını talep etti.

Muğla, İkizköy’deki yöre halkı yaklaşık üç yıldır bölgedeki Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerinin tehdidi altında. Köyde yaşayanların çoğu bu santraller nedeniyle, 2019’dan bu yana Muğla’nın dört bir yanına dağıldı, evlerinden oldu ve geçimlerini sağladıkları topraklarından uzaklaştırıldı.

Son günlerde ise İkizköylüler bu termik santralleri işleten Limak Holding ve İÇTAŞ ortaklığındaki YK Enerji’nin santrallere linyit sağlayacak açık maden ocağı kurma girişimine karşı mücadele veriyor. Şirket, 31 Mart günü Işıkdere Mahallesi’nde yer alan Akbelen Ormanı’nda 40’a yakın zeytin ağacını köklerinden söktü. Aynı gün, zeytin ağaçların sökülmesine karşı nöbet tutanlar ile jandarma arasında arbede yaşandı ve iki kişi gözaltına alındı. Yaşananlar sonrası söküm işlemi geçici olarak durduruldu. Ancak tehdit henüz bitmedi.

Şirketin bu girişiminin gerekçesi ise, Maden Yönetmeliği’ne eklenen bir maddenin 1 Mart’taki Resmî Gazete’de yayımlanması. Maddeye göre, ülkenin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere zeytinliklerde madencilik faaliyeti yürütülebilecek ve bu faaliyetlere ilişkin tesisler inşa edilebilecek.

Yapılan değişiklik üzerine birçok sivil toplum kuruluşu (STK) yönetmeliğin iptali açın dava açtı. Davaların devam etmesine rağmen, YK Enerji Milas ilçesi sınırlarında yer alan Işıkdere Mahallesi’nden ayrılmadı. Ancak çevre halkı son kalan asırlık zeytinlik ağaçlarını korumak için el birliğiyle nöbetlerini sürdürüyor. “Ağaçsız nasıl nefes alırız, topraksız nasıl geçiniriz!” diyor İkizköylüler. “İkizköy’ü vermeyeceğiz. Buradan ayrılmayacağız. Bizi artık rahat bıraksınlar.”

 

Günde en az üç kere soframıza gelen gıdaların nerede, nasıl yetiştiği ve hangi koşullarda bize ulaştığı artık gündemimizi giderek daha çok meşgul ediyor.

Hem sağlığımız hem de gezegenimiz için marketlerde her gün önümüze sunulan gıdaların yerine yerel, temiz ve adil gıdanın peşindeyiz. Bu zorlu arayışta imdadımıza tüketici kooperatifleri yetişiyor ve gıdaların tarladan soframıza aracısız şekilde gelmesini sağlıyor.

Boğaziçi Mensupları Tüketim Kooperatifi’nin (BUKOOP) 2009’da kurulmasından bugüne, tüketici kooperatiflerinin sayısı İstanbul’da 20’ye ulaştı.

BUKOOP’tan Kamber Yılmaz “Hem örgütlü çiftçi hem de küçük çiftçiyi nasıl destekleyebiliriz? Zinciri nasıl kırabiliriz? Yerel ürünle yerel tohumla adil bir gıdaya nasıl ulaşabiliriz?” gibi sorularla yola koyulduklarını anlatıyor.

“Gıdanın politik olduğunu” vurgulayan Özce Bilge Demoğlu ise Kadıköy Kooperatifi’nde pestisit kalıntısı olmayan doğal, ekolojik, sürdürülebilir yöntemlerle üretilmiş ürünler aracılığıyla alıcıyla üreticileri aracısız bir şekilde buluşturduklarını ifade ediyor.

Rize’nin İkizdere ilçesinde Cengiz Holding’in taş ocağı projesine karşı dört ay önce başlatılan nöbet tüm baskılara rağmen sürüyor. Şirket çalışmalarını Mayıs ayında şantiyenin girişine kurulan barikat kuran jandarma barikatının korumasında yürütüyor. Valilik projeyi yaptırmakta kararlı. Şantiyenin açılmasını ülkenin dört bir yanında yankı bulan kitlesel eylemlerle protesto eden İkizdere sakinleri şimdi de inşaat çalışmalarından kaynaklı halk sağlığı riskleriyle karşı karşıya.

İkizdereliler ağaçlarının griye, dereden içtikleri suyun ise siyaha döndüğünü ve toz soluduklarını belirtiyor. Yetkilileri özellikle kalıcı tahribatlar konusunda uyararak şöyle sesleniyorlar: “Çok ağır bir baskı var ama biz direnişimizden vazgeçmeyeceğiz, burası holdinglerin değil halkındır. Bizi ve doğayı öldürmekten vazgeçin.”

İkizdere’de SR Tarım adlı şirketin ormanlarla kaplı bir alana taş ocağı inşa edeceği 2019’da kamuoyuna yansımıştı. Ardından bu taş ocağı projesi mahkeme tarafından iptal edildi. Ancak iki yıl sonra, Cengiz Holding ruhsat alarak Cevizlik taş ocağı projesini başlattı. Bölge sakinlerinin ve doğa savunucularının itirazlarına ve başlattıkları hukuki süreçlere rağmen Cengiz Holding’in iş makinaları taş ocağının yapılması planlanan Eskencidere Vadisi’nde inşaat çalışmalarına devam ediyor.

 

Kanal İstanbul’un ilk temelinin atılmasıyla birlikte güzergâhında bulunan arazilerin imara açılması için girişimler hız kazandı. Gayrimenkûllerin değerleneceği öngörüsüyle büyük kazançlar sağlamayı amaçlayan iş insanları ve yatırımcılar dönüm dönüm arsa satın alıyor. Devlet ise imara uygun arazileri, buradaki köylerde yaşayanlara söz hakkı tanımadan kamulaştırıyor. Bu köylerden biri de Arnavutköy ilçesine bağlı Sazlıbosna.

Köyde, 1 milyon metrekarelik mera arazisinin “hülle” ile köylünün elinden alınarak Hazine adına tescil edildiği ortaya çıkmıştı. Hazine tarafından Toplu Konut İdaresi’ne (TOKİ) devredilen bu araziler sonrasında “konut ve ticaret” imarına açıldı. Arazilerine el konulan köy sakinleri, Kanal İstanbul projesinin gün geçtikçe ilerlemesiyle birlikte evlerini ve topraklarını kaybetmekten endişe duyuyor. Geçimlerini sağladıkları verimli mera arazileri, hatta evlerinin üzerinden geçen topraklar haberleri olmadan bir bir satılıyor.

Gezegen’e konuşan Sazlıbosna sakinlerinin anlattıkları, Kanal İstanbul’un hem yaşam alanlarına hem de doğaya tahribatıyla ilgili somut bir fikir veriyor. Köy sakinlerinden Orhan Yıldız, “Köyün hepsi satılmış, kime satılmış? 500-600 bin dönümünü zenginler aldı. Bu tarlalara beton gelecek de beton ne yapacak? Yiyecek nereden gelecek, su nereden gelecek?” diye isyan ediyor.

Bir diğer köy sakini Yılmaz Özdemir “Proje başlı başına vahim bir olaydır. Yapacağın kanal senin şu andaki mevcut tabiatın açmış olduğu kanalın yanında küçük bir çiziktir. Eğer bu yetmiyorsa, başka hiçbir şey yetmez. Devletin şu anki politikası belli bir kesime rant hazırlamak” diyor. Orhan Yavaş’ın söyledikleri ise, kanal projesiyle yaşadıkları köyün tamamen yok olacağı endişesini taşıyan Sazlıbosnalıların duygularına tercüman oluyor: “Ben nereye giderim? Zaten zor geçiniyoruz. Bana vereceği 10-20 bin ile ne yaparım?”

Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde gerçekleşen askerî operasyon sonrası çıkan orman yangını, Elazığ’ın Arıcak ilçesi sınırına ulaşırken, bölgedeki orman yangınları ile askerî operasyonlar arasındaki ilişki tekrar gündeme geldi.

Özellikle yaz aylarında Şırnak’ın Cudi ve Gabar dağları ile Diyarbakır’ın Lice, Dicle ve Kulp ilçelerinde, Dersim’in ise Hozat ve Pülümür kırsalında kalan operasyon bölgelerinde sık sık orman yangınları çıkıyor.

Söz konusu bölgelerde askeri operasyonların yoğunluğuna dikkat çeken sivil toplum kuruluşları, yangınlara askerî operasyonların neden olduğunu belirtiyor. Tarım Orkam-Sen Diyarbakır Şube Başkanı Nasır Demirkıran bu durumu Şube Başkanı “Operasyon bölgesi olduğu için ne orman muhafaza memurları ne de yaşam alanları olan köylüler yangınlara zamanında müdahale edebiliyor,” ifadeleriyle anlatıyor.

Diyarbakır Barosu Yöneticisi Mehdi Özdemir, Şırnak, Diyarbakır ve diğer illerdeki yangınların askerî operasyonların bir sonucu olarak çıktığını, soruşturmaların ise yeterince caydırıcı olmadığını belirtiyor. Kamu kurumlarının duyarsızlığı nedeniyle de yangına müdahalede çoğu zaman geç kalındığını vurguluyor Özdemir.

TMMOB Diyarbakır İl Koordinasyon Kurulu Sekreteri Doğan Hatun da bazı bölgelerin bilinçli olarak yakıldığını söyleyerek, ekliyor: “Şırnak’ın Cudi Dağı, Dicle ve Dersim en çok yangının yaşandığı bölgeler. Yüzde yüzü güvenlik amaçlı yangınlardır.”

Geçen senelerde olduğu gibi bu sene de özellikle Diyarbakır, Şırnak ve Dersim’de günlerce çok sayıda yangın çıktı. Nisan ayında Dersim’in Ovacık, Hozat, Çemişgezek ilçelerinin üçgeninde askeri operasyonla birlikte başlayan orman yangını bir hafta sürmüştü. Geçtiğimiz Eylül ayında çıkan yangınlara dair sosyal medyada #CudiYanıyor etiketiyle paylaşımların yapıldığı Cudi Dağı’nda Mayıs ayında başlayan yangın beş günde sönmüştü. Haziran başında da Cudi Dağı eteklerinde, Silopi ilçesi kırsalında kısa süren bir yangın meydana gelmişti.

Türkiye son yılların en kurak bahar aylarını geçiriyor. Kuraklık, özellikle Diyarbakır ve çevresindeki illerde tarımda büyük zarara neden oldu. Meteoroloji Genel Müdürlüğü verilerine göre, Güneydoğu Anadolu’da yağış oranları yüzde 40 azaldı. Tarım arazilerinin yüzde 80’inin ise kurtarılamayacak şekilde kuruduğu belirtiliyor.

Diyarbakır’ın Bismil ilçesinde çiftçiler Naci Yılmaz ve Mahmut Çağlayan tahıl ve bakliyat ürünlerinin susuzluktan kuruduğunu belirterek, derhal ciddi önlemlerin alınması gerektiğini söylüyorlar: “Bölgede acilen afet ilan edilmeli. Ürünlerimiz ölüyor. Mağduriyetimizi anlatmaya çalışıyoruz ama bizi dinleyen yok.”

“Çiftçi borçlarının en az iki sene ertelenmesi, dekar başına en az 500 TL bir destekte bulunulması gerekiyor”

Ziraat Mühendisi Berat Karadaş bölgede haftalardır süren kuraklığın, ekonomik krizle birlikte çiftçileri büyük borçlara soktuğunu belirtiyor. “Küresel bir kriz yaşadığımız için hükümetin afet ilan ederek, ekonomik destek yapması gerekiyor. Geçen yıl gübreyi, 2 bin TL’ye alırken, şimdi yaklaşık 5 bin TL’ye alıyoruz,” diyen Karadaş, şu ana kadar açıklanan desteklerin yetersiz olduğunu söylüyor. Karadaş’a göre yaşanan kuraklıktan kaynaklı olarak çiftçilerin uğradığı zararları ödeyebilmeleri için çok daha kapsamlı bir destek programı gerekiyor, aksi takdirde bölgede yetiştirilen buğday gibi temel tarım ürünlerinin maliyetleri daha da artabilir. “Buğday temel bir gıdadır, bunu sürdürülebilirliği için desteklenmesi gerekiyor. Çiftçi borçlarının en az iki sene ertelenmesi, dekar başına en az 500 TL kadar bir destekte bulunulması gerekiyor.”

 

İstanbul’un son kalan yeşil alanlarından Üsküdar’daki Validebağ Korusu yine bir yapılaşma projesinin tehdidi altında. Validebağ Gönüllüleri, 1. derece sit alanı olan korunun sınırları içinde yapılması öngörülen 500 araçlık otopark, ışıklandırma direkleri, festival alanı gibi unsurlar içeren “Düzenleme ve Rehabilitasyon” projesine karşı çıkıyor. Koruda bir araya gelen mahalle sakinleri ve gönüllüler, 22 yıldır olduğu gibi Validebağ Korusu’nda herhangi bir yapılaşma olmaması için mücadele etmeyi sürdüreceklerini söylüyorlar.

Koruda yapılması öngörülen yeni projeyi bizzat Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum 24 Nisan’da açıklamıştı. Kurum, “Düzenleme ve Rehabilitasyon” olarak tanımladıkları projenin Üsküdar Belediyesi ile birlikte Validebağ Korusu’nda 354 bin m²’lik alanda gerçekleşeceğini açıklamıştı. Ayrıca, toplam 30 milyon lira bedelli projenin masraflarının yarısının bakanlık tarafından hibe edileceğini belirtmişti.

1998 yılında kurulan Validebağ Gönüllüleri, bugüne kadar korunun doğal halinin bozacak inşaat projelerine karşı defalarca harekete geçmiş ve birçoğuna engel olmuştu. 2014 yılında cami inşaatına karşı mahallede uzun soluklu bir direniş başlamış, ancak cami tamamlanarak 2015’te ibadete açılmıştı. 2018’de ise korunun “Millet Bahçesi”ne dönüştürülmesi gündeme gelmişti.